شمّ تیزبین و نگاهی هوشمندانه

ایرج پارسینژاد

ایران: بازنشر دوباره کتاب «درد بیخویشتنی» در بررسی مفهوم الیناسیون در فلسفه غرب نوشته «نجف دریابندری»، خبر خوشی است که دیروز شنیدم. استاد دریابندری برای تألیف این کتاب رنج بسیاربرده و تا جایی که میدانم حداقل از بیست مأخذ از زبانهای فرانسوی، آلمانی و انگلیسی استفاده کرده است. کتاب «درد بیخویشتنی» اثر ارزشمندی برای اهل فکر و فلسفه است که در آن به مفهوم الیناسیونِ مارکس با تحلیل خود استاد دریابندری پرداخته شده، کتابی گمنام که امیدوارم این بار با استقبال خوبی روبهرو شود.
از مراودات پدرم با ناخدا خلف، پدرایشان که بگذرم سابقه دوستی من با استاد دریابندری به پنجاه سال قبل بازمیگردد، او دراین سالها آنقدر انیس و مونس من بوده که میتوانم حرفهای بسیاری درباب خلقیات، رفتار و سلوک او با شما درمیان بگذارم. بواسطه حشر و نشر خانوادگی و همکاری با او در مؤسسه انتشارات فرانکلین وهمچنین ارادت و اعتقادم به سوادش، به شعور و شرفش، به قدرت فکر و حدت ذهنش حرفهای بسیاری دارم که در این فرصت نمیگنجد.
زندگی حرفهای نجف دریابندری از جنبههای مختلفی قابل بررسی است. یکی از این جنبهها تلاشی است که وی در ترجمه متون فلسفی انجام داده که در رأس آنها میتوان به کتاب مشهور «تاریخ فلسفه غرب» نوشته «برتراند راسل» اشاره کرد.به گمان من این کتاب پس از «سیر حکمت در اروپا» محمدعلی فروغی همچنان از معتبرترین آثاردر تاریخ فلسفه غرب به زبان فارسی در کشورمان به شمار میآید.
استاد دریابندری در ترجمه رمانهای نویسندگان مشهور و خلاق معاصر به زبان فارسی هم سهم مهمی داشته، او در ترجمههای هنرمندانهاش بخوبی لحن و سبک نویسنده را درک کرده و بعد با روایت شیرین خود آنها را به فارسی بازآفرینی کرده است. اگر ترجمه او از «بازمانده روز» نوشته «کازو ایشیگورو» را خوانده باشید بخوبی متوجه شدهاید که چه هنری در ترجمههایش به خرج میدهد. او در این ترجمه از چنان زبانی بهره گرفته که برای مخاطبان این شائبه ایجاد میشود که این کتاب واقعاً نوشته «ایشی گورو» است یا خودِ استاد دریابندری!
درباب ارزشمندی ترجمههایش میتوان به ذکر این نکته بسنده کرد که تا پیش از ترجمههای وی از کتابهایی مانند «پیرمرد و دریا» و «سرگذشت هکلبری فین»، ترجمههای بسیاری از آنها روانه بازار شده بود اما هیچ کدام به اندازه بازگردانهایی که او به فارسی انجام داد با استقبال مردم مواجه نشدند. تا قبل از انتشار «پیامبر و دیوانه»جبران خلیل جبرانِ او، بیش از ۵۰ ترجمه از این کتاب در دسترس مخاطبان قرار گرفته بود اما ترجمهای که استاد دریابندری ارائه داده نزدیک به ۱۲۰u2009مرتبه تجدید چاپ شد که این رقم در تاریخ نشر کتاب در ایران بیسابقه است.
علاوه بر این، مقدمههایی که استاد دریابندری بر کتابهایی مانند «سرگذشت هکلبری فین»، «پیرمرد و دریا»، «بیلی باتگیت» و «متفکران روس» و... نوشته خود رسالههای روشنگری از احوال و آثار این نویسندگان در معرفی سبک فکر و اثرشان به شمار میآیند؛ خوشبختانه این مقدمهها در مجموعهای با عنوان «از این لحاظ» منتشر شده است.
بواسطه چندین دهه دوستی با استاد دریابندری معتقدم که او شم تیزبین و نگاهی هوشمندانه در نقد ادبیات دارد. در همین رابطه مقالههایی در کتابهای «به عبارت دیگر» و «درعین حال» گرد آورده، منتشر شدهاند و در دسترس علاقه مندان قرار گرفتهاند.
حیف است اگر از کتاب «مستطاب آشپزی» که آن را با همکاری همسرهنرمندش فهیمه راستکارنوشته یادی نکنم. کتابی که مقدمه آن درباره تاریخ آشپزی در ایران و جهان، رساله عالمانه معتبری است که در صورت ترجمهاش به زبانهای دیگر میتواند سهم ایرانیان را در تهیه غذا بهعنوان یکی از عناصر مهم فرهنگ و هنر ایرانی نشان بدهد. از اینرو خوشحالم به تازگی سازمان یونسکو، نام نجف دریابندری را در شمار افرادی قرار داده که در معرفی یکی از عناصر مهم فرهنگ ایرانی به جهانیان سهم داشتهاند. من هنوز صبحهای جمعه همراه با دوستدارانِ نجف دریابندری به دیدارش میروم و رویش را میبوسم و برای او زندگانیِ دراز آرزو میکنم.