حافظ؛ «تاریک روشن جاودان» در شعر و فرهنگ ایرانی

شما اینجا هستید: صفحه اصلی > خبرهای منتشر شده شهركتاب

شهرکتاب بهار، ۲۰ مهرماه هم‌زمان با روز بزرگداشت حافظ، میزبان اکرم هراتیان، استاد ادبیات دانشگاه، بود. او در این نشست، با محور قرار دادن تعبیر «تاریک‌روشن جاودان» از محمدرضا شفیعی کدکنی، درباره ماندگاری حافظ و نقش تناقض‌ها و دوگانگی‌ها در شعر او سخن گفت.

هراتیان با طرح این پرسش که چرا حافظ همچنان جایگاهی ویژه در ذهن و ضمیر ایرانیان دارد، شعر او را بازتابی از فرهنگ و تجربه تاریخی ایران دانست. به گفته او، اگرچه حافظ به لفظ «ایران» اشاره نکرده، روح حماسی شاهنامه در دیوان او نیز بازتاب یافته است. او حافظ را شاعر وقایع توصیف کرد؛ شاعری که تجربه‌های تاریخی مردم در شعرش انعکاس پیدا می‌کند.

این استاد دانشگاه در ادامه، تناقض‌ها و دوگانه‌ها را از قابلیت‌های برجسته شعر حافظ برشمرد و گفت که بخشی از پیچیدگی مواجهه مخاطبان با این اشعار، به جایگاه حافظ به‌عنوان حافظ قرآن بازمی‌گردد. او علاوه بر این با اشاره به سابقه تناقض‌گویی در شعر فارسی، نقد نهادهای رسمی و عبور از تابوهای اجتماعی را از وجوه مهم غزل حافظ دانست.
هراتیان بخشی از این شیوه بیان را با شرایط سیاسی و اجتماعی روزگار شاعر مرتبط دانست. به گفته او، حافظ برای بیان انتقاد و در عین حال حفظ جان، به سخنی چندلایه و زیرکانه روی آورده است؛ اما تداوم این شیوه پس از کنار رفتن امیر مبارزالدین مشخص می‌کند که این انتخاب، تنها واکنشی به فشارهای بیرونی نبوده و به بخشی از زبان شاعرانه او تبدیل شده است.

او تأکید کرد که اگر حافظ رویدادهای زمانه را مستقیم و بدون این پیچیدگی‌ها بیان می‌کرد، غزل‌هایش ممکن بود طبق گزارش‌هایی منظوم از تاریخ محدود شوند. هراتیان در مقایسه شیوه حافظ با ابن‌یمین نیز گفت که حافظ توانسته است محدودیت‌ها و فشارهای روزگار را به فرصت آفرینش هنری تبدیل کند و از ثبت وقایع، به خلق شعری ماندگار برسد.